تبلیغات

ads

۳۱۸۱-سیلویا فدریچی و کار زنانه

4 views
۱ام تیر ۱۳۹۷

سیلویا فدریچی و کار زنانه

June 20, 2018

با ترجمه یِ کتابِ " کالیبان و ساحره: زنان ، بدن و انباشت بدوی"، سیلویا فدریچی فمنیست پرآوازه ایتالیایی رفته رفته در ایران به چهره‌ی شناخته شده‌ای تبدیل میشود. فدریچی متعلق به نحله‌ای از فمینیسم مارکسیستی ست که از درون سنت مبارزاتی جنبشهای استقلال کارگران ( Autonomia Operaia) و بیکاران در دهه 70 ایتالیا با عروج نظام نولیبرالی سر برآورده و نیز از جنبشهای ضد استعماری و حقوق مدنی به ویژه سیاهان در امریکا تاثیر پذیرفته است. در بازخوانی تاریخ سرمایه داری بخصوص از منظر زنانِ کارگر، فدریچی از روشی استفاده می‌کند که رگه‌هایی از رویکردهای مارکس و فوکو را توأمان در خود دارد. در این روشِ بازخوانیِ تاریخ سرمایه‌داری، تعریف نظامِ سرمایه عبارتست از برخورد و برهم‌کنش نیروها با یکدیگر. سرمایه در دیدگاه مارکسیسم ایتالیایی از جمله فدریچی خواستگاهی مبتنی بر یک جوهر انتزاعی ندارد بلکه این کردارهایِ جسمانیِ مبارزاتی ست که عامل اصلی رویکردهای سرمایه است. این روشی ست که به مارکسیسم سوبژکیتو در گرایشاتِ مارکسیستی، معروف است.

در این گرایش کار عنصر اولیه نسبت به سرمایه محسوب میشود و تمامی جهتگیری‌ها و مکانیسم‌های سرمایه برخاسته از مبارزات نیروهای کار است. بازخوانیِ قوانینِ سرمایه از زاویه مبارزات نیروهای کار، بررسی سرمایه را به عنوانِ سامانه‌یِ اعمالِ قدرت، تسهیل میکند. ما در دیدگاههای فدریچی به وفور به جدال پر اهمیت انضباط و اجبار از سویی، و از سوی دیگر عدم تن دادن نیروهای کار به پروسه مزدی سازی در تاریخ سرمایه داری برمیخوریم.

زایش نظام سرمایه عبارت است از مبارزه‌یِ طبقه‌یِ نوظهور سرمایه‌دار برای نهادینه کردن و گستراندن اقتدار خود بوسیله تابع ساختن، با نیرویی که بعد از سلب مالکیت زمین در قامت یک نیروی سرکش و عصیانگر، ظاهر شده است. فرآیندی که به انباشت بدوی معروف است. نیرویی که به هیچ عنوان تن به مناسبات مزدی نمی دهد و اساس آن را بصورت ناخودآگاه نوعی بردگی میداند و حتی حاضر است ولگرد و بی چیز بماند اما تن به فرمان ارباب نوظهور ندهد. دلیل این امر سلبِ هر چه بیشترِ مالكيت زمین بود که تغییر رویکرد کارگران نسبت به دستمزد را به همراه آورد. در حالی که در سده‌های میانه دستمزد ابزار آزادی شمرده می‌شد (در برابر اجبار به خدمات کاری رایگان)، به‌مجرد پایان یافتن دسترسی به زمین، از آن پس دستمزد ابزار بردگی دانسته شد. همانطور که ذکر شد نکته‌یِ مهم این است که این فرآیند مبارزاتی است که کار ویژه مربوط به هر دوره از تاریخ سرمایه را مشخص میکند. تمرکز فدریچی عمدتاً بر زایش سرمایه‌داری از دل مناسبات زمینداریِ ماقبل خود بوده است و نقشی که یکپارچگی تولید و بازتولید و تقسیم وظایف (جنسی) در نظام فئودالی ایفا میکرد و تفاوتی که این بخشها در سرمایه‌داری پیدا میکنند. با سرمایه‌داری این دو حوزه از یک دیگر گسیخته می شوند.

در حالیکه سرمایه مساله کار مزدی را در مرکز سازماندهیِ اجتماعی خود قرار میدهد اما برای ارزش زدایی از  کار نیز می کوشد تا به بیشترین میزان ممکن بهره‌کشی از نیروهای کار نائل شود. تعریف کار از نظر سرمایه فعاليتي ست كه نسبتي با دستمزد داشته باشد، ارزشمندي با نسبت مستقيم با دستمزد بيان ميشود، پست ترين و بی‌ارزشترین كار، كار رايگان يا فعاليتي ست كه اصولاً در اذهان، كار محسوب نشود. فدریچی برای نشان دادن حوزه بازتولید، آن را تا درون خانه ها نیز بسط میدهد تا نشان دهد سازمان اجتماعیِ کار، در سرمایه داری  یک قلمرو سرتاسری ست و نقطه ای بیرون از تابعیت خود را باقی نمیگذارد. در اینجاست که کارِ زنان در حوزه یِ بازتولید اهمیت وافری پیدا میکند، ارزش زدایی از کار زنان به چنان درجه‌ای باید می رسید که کارِخانگی زنان، کار محسوب نشود. هر چقدر از نظر فدریچی قلمرو تولید و بازتولیدِ نیروی کار اهمیت فراوانی برای سرمایه پیدا کرد به همان میزان از اهمیت آن در مبارزات کاسته شد.

از نظر فدریچی مبارزات برای کار بیرون از خانه و استقلالِ مالی زنان، همواره حلقه یِ مفقوده‌ای داشته است و آن این بوده است که در کم اهمیت جلوه دادن کار خانگی، با سرمایه هم نظر است. برخلاف دیدگاههای ذات‌گرایانه‌ی فمنیستی که اختصاص مزد برای کار خانگی را نوعی تبلیغ برای کار خانگی میدانند، فدریچی در سلسله بحث هایِ درخشانِ خود نشان میدهد مبارزه برای دستمزدِ کار خانگی نه تنها سرشت جنسیِ آن را هدف قرار میدهد بلکه یک حلقه یِ مهم در مبارزات ضد سرمایه‌داری محسوب میشود. از نظر فدریچی ارزش زدایی از کار زنان و تقسیم کار جنسی  منبعث از آن، ریشه واقعی ستم بر زنان را در سرمایه‌داری تشکیل میدهد، دیدگاهی که نقطه عزیمت خود را مساله بازتولید نیروی کار قرار داده است که همواره نادیده انگاشته شده است. انباشتی که سرمایه از طریقِ کار بی ارزش و شبه رایگان زنان انجام میدهد به انباشت تقسیم کار و تقسیم تمایزات و نقش پذیری های جنسی منجر میشود. با درنظر گرفتن اهمیت درهم تنیدگیِ کار رایگان زنان، بخصوص در خانه با سازمان کار اجتماعی، از نظر فدریچی زنان بازندگان اصلی ظهور سرمایه داری و تقسیم کار جنسیِ آن بوده‌اند. کار رایگان خانگی از سوی زنان قلمرو اساسی پذیرش تقسیم کاری ست که در آن نقشی ویژه به زنان برای کنترل و انجام کار رایگان و شبه رایگان سپرده می شود.

نگاهی کوتاه به آمار جهانی اهمیت فراوان بحثهای فدریچی درموردِ علل ارزش‌زدایی از کار زنان را بخوبی نشان میدهد. براساس برآورد سازمان ملل، دو سوم کاری که در اقتصاد جهان صورت می‌گیرد بوسیله زنان انجام می‌گیرد ولی تنها ۵ درصد درآمد و فقط ۱درصد ثروت جهان در دست زنان است. زنان فاقد منابع و فرصتهای کافی برای برون رفتن از فقر هستند. در اقتصاد جهان، مزد زنان به طور متوسط معادل ۵۰ درصد مزد مردان است. درکشورهای پیشرفته صنعتی این اختلاف کمتر است ولی این اختلاف وجود دارد. برای نمونه در کانادا برای هردلاری که مردان مزد می‌گیرند، مزد زنان فقط ۷۲ سنت است.

اما مسئله تنها این نیست که کارِ زنان مشمول مزد کمتری است، بلکه برای بخش عمده‌ای از کاری که انجام می دهند، اصولا مزدی دریافت نمی‌کنند. ارزش پولی این کار بدون مزد براساس برآورد سازمان ملل در جهان ۱۱۰۰۰میلیارد دلار است. افزایش تقاضا برای کارهای بی‌مزد زنان، از جمله دلایلی است که فرصت مشارکت اجتماعی را از بسیاری از زنان می‌گیرد. و به همین دلیل بخش عمده ای از اقتصاد در سایه و پنهانِ عصر نولیبرالیسم که با ارزان سازی بهای نیروی کار همراه است، در اختیار زنان است. بی ثباتی و انعطافِ کاری، بیشتر از همه دامن زنان را گرفته است و بسیاری از زنان، به خاطر همین کارهای بی‌مزد، مجبور به قبول کارهای نیمه وقت می‌شوند یا ناچارند در کارهای کم بازده، کم حقوق و بدون قرار داد- برای اینکه بتوانند کارهای بدون مزد را هم انجام بدهند، مشارکت کنند.

تبلیغات

مطالب مشابه با این مطلب

ارسال نظر به ۳۱۸۱-سیلویا فدریچی و کار زنانه


کد آمار